“Море, море” Айрис Мердок

Театр пытается утвердить ту глубокую истину, что мы — существа протяженные, но существуем только в настоящем. Настоящее это условно, поскольку лишено свободной ауры личного восприятия и таит в себе собственные границы и выводы. Так, например, жизнь смешна, порой ужасна, но не трагична: трагедия — это уже хитроумное измышление театра.

***

— Мы создания непонятные, обращенные внутрь. Эта обращенность внутрь и есть в нас самое поразительное, более поразительное, чем наше сознание. Но мы не можем просто войти в пещеру и оглядеться. Почти все, что мы, как нам кажется, знаем о своем сознании, это знание неподлинное. Мы все такие безнадежные позеры, так наловчились делать упор на воображаемые ценности. Герои Троянской войны, как их изобразил Стесихор, сражались за призрак Елены. Ненужные войны за призрачные ценности. Надеюсь, ты найдешь время поразмыслить о суете человеческой. Все так много лгут, даже мы, старики. Впрочем, это не страшно, если в этом присутствует искусство, ведь в искусстве есть своя правда. В наших представлениях о французских аристократах мы следуем за Прустом. Кому важно, какими они были на самом деле? Какое это вообще имеет значение?

— Я бы сказал, самое простое и очевидное, но я-то не философ. По-моему, это имеет значение еще и для историка, и даже для критика. И твое «мы, старики» мне не понравилось. Говори за себя.

— Разве имеет значение, что на самом деле случилось с Лоренсом в Дераа? Даже зуб собаки излучает свет для тех, кто ему искренне поклоняется. Предмет поклонения наделен силой, и в этом и состоит простой смысл онтологического доказательства. И ложь, при наличии искусства, способна просветить нас не меньше, чем истина. Да и что такое истина, какая истина? Сами мы, какими себя знаем, — подделки, фальшь, сплошные иллюзии. Можешь ты точно определить, что ты почувствовал, подумал, сделал? В судах мы вынуждены притворяться, что это возможно, но только удобства ради. Ну да ладно, это не суть важно. Надо мне у тебя побывать, посмотреть на твой дом и на твоих птиц. Олуши у вас там водятся?

***

— «Какие Сны в том смертном сне приснятся…»

***

А высоко на кронштейне красуется затейливая деревянная шкатулка в виде пагоды — в таких, если верить Джеймсу, ламы держат в плену демонов. (Когда я спросил Джеймса, сидит ли демон и в его шкатулке, он только посмеялся.)

***

Джеймс опять принялся чертить узоры на столе, и мне опять стало неловко. Я спросил с наигранной бодростью:

— Ты расскажи о себе, как твои дела?

— Я уезжаю.

— Ах да, ты ведь говорил, что тебе предстоит путешествие. Может быть, туда, где есть горы, и есть снег, и демоны прячутся в шкатулках?

— Как знать? Ты любишь море. Я люблю горы.

— Море чистое. Горы высокие. Я, кажется, пьян.

— Не такое уж море чистое, — сказал Джеймс. — Ты знаешь, что дельфины иногда совершают самоубийство, выбрасываются на берег, замученные паразитами?

— Напрасно ты мне это сказал. Дельфины такие симпатичные твари. Значит, и у них есть свои демоны. Что ж, счастливого пути. Дай мне знать, когда вернешься.

— Непременно.

***

— Это им только кажется. Преклоняющийся наделяет предмет своего поклонения реальной, не воображаемой силой, в этом суть онтологического доказательства, одной из самых двусмысленных теорий, до какой додумались умные люди. Но эта сила — страшная вещь. Наш бог создается из наших страстей и привязанностей. И когда одна из привязанностей отпадает, на смену ей, в утешение нам, приходит другая. Мы никогда целиком не отказываемся от какой-нибудь радости, мы только обмениваем ее на другую. Всякая духовность вырождается в магию, а магия автоматически влечет за собой возмездие, даже если сознание очищается от грубых мирских привычек. Белая магия — это черная магия. И неумелое вторжение в чей-то духовный мир может породить чудовищ для других людей. Демоны, использованные для добра, могут остаться при нас и впоследствии натворить много бед. Конечное достижение — это полный отказ от самой магии, конец того, что ты зовешь суеверием. Но как это происходит? Добро, отказавшись от силы, действует на мир отрицательно. Хороших людей даже вообразить невозможно.

Вероятно, Джеймс все-таки был пьян. Я сказал:

— Половины того, что ты наговорил, я не понимаю. Может быть, я всего лишь старомодный экс-христианин, но мне всегда казалось, что добро связано с любовью к людям, а это разве не привязанность?

— Да, конечно, — сказал Джеймс, но как-то слишком легко, — конечно… — Он подлил себе вина. Мы успели открыть еще одну бутылку.

— В этом отказе от привязанностей мне чудится не спасение и не свобода. Мне в нем чудится смерть.

 

 

 

Advertisements

“Дети Анаси” Нил Гейман

– Мы не в силах заставить его уйти, – сказала миссис Дунвидди, и её карие глаза за толсыми, почти как галька, стеклами очков стали вдруг почти черными. – Но можем послать тебя к тому, кто сумеет.

***

– Ладно, – сказал он. – Перо. Замечательно. А что теперь? – Он повернулся к миссис Хигглер. – Что мне теперь с ним делать?

– Ты не знаешь?

Когда Толстый Чарли был маленьким, мама советовала ему считать до десяти и лишь потом выходить из себя. Вот и сейчас он неспешно сосчитал про себя до десяти и лишь потом вышел из себя.

– Разумеется, я не знаю, что с ним делать, глупая вы старуха! За последние две недели меня арестовали, я потерял невесту и работу, видел, как моего воображаемого брата поглатила на Пиккадилли-серкус стена птиц. Я носился взад-вперед через Атлантический океан, как какой-нибуть сбрендивший шарик в пинг-понг, а сегодня вышел перед ьольшим количеством людей и спел, потому что мой бывший босс-психопат прижал дуло пистолета к животу девушки, с которой я обедал. Я всего лишь пытаюсь разобраться в том хаосе, в который превратилась моя жизнь с тех пор, как вы – вы, а не кто-нибудь другой! – посоветовали мне поговорить с братом. Поэтому нет. Я не знаю, что мне делать с этим чертовым пером. Сжечь его? Порубить и съесть? Пострость вокруг него гнездо? Выпрыгнуть в окно, держа перед собой?

Миссис Хиглер посмотрела на него как угрюмый ребенок.

– Следовало спросить у Лоуэллы Дунвидди.

– Сомневаюсь, что это возможно. Когда я к ней заезжал, вид у нее был неважнецкий. К тому же у нас мало времени.

քաղվածք. Ոսկե ճյուղը

Ֆրեզեր
«Ոսկե Ճյուղը»

Մարդասպանների վրա դրվող մոգարգելքներ

Ամերիկյան հնդկացիները այն օրվա երեկոյան, երբ տանջամահ էին անում գերուն, սարսափելի ոռնոցներով վազում էին գյուղով և փայտերով հարվածում էին կահ-կարասուն, տների պատերին ու տանիքներին, որպեսզի զոհի հոգուն հնարավորություն չտան դրանցում բնակվեն և վրեժ լուծել այն տանջանքների համար, որ կրել է նրա մարմինը։ Մի ճանապարհորդ պատմում է. «Մի անգամ մոտենալով օտտավա հնդկացիների գյուղին, տեսա, որ նրա բնակիչները իրարանցման մեջ էին։ Նրանք ահավոր աղմուկ-աղաղակ էին բարձրացրել։ Հարցուփորձ անելով իմացա, որ օրեր առաջ օտտավա և կիկապու ցեղերի միջև ճակատամարտ է տեղի ունեցել, որի ժամանակ մի քանի մարտիկ է զոհվել։ Առաջացրած աղմուկի նպատակն էր զոհվածների հոգիներին խանգարել գյուղ մտնել»։

քաղվածք. Ոսկե ճյուղը

Ֆրեզեր
«Ոսկե Ճյուղը»

Հոգին որպես ստվեր կամ արտացոլանք

Բայց միայն թվարկված վտանգները չեն, որ տագնապահար են անում վայրենուն։ Հաճախ նա տեսնում է իր հոգու կամ իր էության մի այլ կարևոր մասը՝ ստվերը կամ արտացոլումը, որոնք վտանգի աղբյուր են դառնում նրա համար։ Չէ որ, եթե ստվերը տրորեն, նրան խփեն կամ ծակեն, վտանգվում է նաև նրա տերը, իսկ եթե ստվերն ամբողջովին բաժանեն նրանից (ինչի հավանականությանը նա հավատում է), մարդը կմեռնի։

Բանքսի կղզիներում որոշ քարեր զարմանալի ձև ունեն. դրանք հայտնի են ուրվականներ խժռողներ անունով, որովհետև իբր դրանց մեջ ապրում են հզոր ու վտանգավոր ուրվականներ։ Եթե մարդու ստվերն ընկնի այդպիսի քարերից մեկի վրա, ուրվականը նրա հոգին դուրս կքաշի, և մարդը կմեռնի։ Այդ պատճառով էլ, այդպիսի քարերը պահպանության նպատակով դնում են տների առջև։ Համբավաբերը, որին տնից բացակայող տերը ուղարկում է իր տուն, պետք է ասի ուղարկողի անունը, որպեսզի քարի միջի պահապան ոգին չկարծի, թե նա չար մտադրությամբ է եկել, և վնաս չպատճառի նրան։

Չինաստանում թաղումների ժամանակ, երբ գալիս է դագաղի կափարիչը ծածկելու պահը, ներկա գտնվողների մեծ մասը, բացի մոտ ազգականներից, մի քանի քայլ ընկրկում է դագաղի մոտից, նույնիսկ անցնում այլ սենյակ, քանի որ կա մի հավատալիք, համաձայն որի մարդը, որի ստվերը փակել են դագաղում, վտանգում է իր առողջությունը։ Իսկ երբ գալիս է դագաղը գերեզման իջեցնելու պահը, ներկաների մի մասը մի քիչ հեռանում է, որպեսզի իրենց ստվերները գերեզման չընկնեն, և դա չվնասի նրանց տերերին։

***

Հոգու կյանքին ստվերի համարժեք լինելը թերևս ոչ մի տեղ այնպիսի բացահայտ դրսևորում չի գտել, ինչքան այն սովորույթներում, որոնք մինչև հիմա էլ պահպանվում են Հարավարևելյան Եվրոպայում։ Երբ ժամանակակից Հունաստանում դրվում է շենքի հիմքը, սովորույթը պահանջում է աքաղաղ, գաղ կամ ոչխար մորթել և դրանց արյամբ ցողել անկյունաքարը, որի տակ էլ հետո թաղում են անասունին։ Այս զոհաբերության նպատակն է շենքին ամրություն ու դիմացկունություն տալ։ Երբեմն անասուն մորթելու փոխարեն շինարարը դեպի անկյունաքարն է հրապուրում մարդուն, ծածուկ վերցնում է նրա մարմնի կամ ստվերի չափսը և թաղում քարի տակ, կամ անկյունաքարը դնում է մարդու ստվերի վրա։ Ենթադրվում է, թե այդ մարը մի տարվա ընթացքում կմեռնի։ Ռումինները՝ Տրանսիլվանիայի բնակիչները կարծում են, թե ում ստվերը այդ ձևով փակեն, քառասուն օրվա ընթացքում կմեռնի։ Այնպես որ, կառուցվող տան կողքով անցնող մարդիկ կարող են լսել նախազգուշացնող հետևյալ կանչը. «Զգուշացիր, որ նրանք չվերցնեն քո ստվերը»։ Նույնիսկ գոյություն ունեին ստվերներ վաճառողներ, որոնց արհեստը պատերին ամրություն տալու համար ճարտարապետներին անհրաժեշտ ստվերներ մատակարարելն էր։ Նման դեպքերում ստվերից վերցված չափսը համարվում էր ստվերին համարժեք, և այն թաղել՝ նշանակում էր թաղել մարդու կյանքը կամ հոգին, որը, դրանից զրկվելով, պետք է մեռներ։ Այսպիսով, այս սովորույթը գալիս է փոխարինելու կենդանի մարդուն նոր կառույցի մեջ որմնափակելու կամ անկյունաքարի տակ դնելու հին սովորույթին, որ շենքը ամուր ու հարատև լինի, ավելի ճիշտ, նրա համար, որ զայրացած ոգին այցելի այդ տեղը և թշնամիների ներխուժումից պահպանի այն։

***

Որոշ ժողովուրդներ հավատում են, թե մարդու հոգին նրա ստվերի մեջ է, ուրիշներն էլ կարծում են, թե այն գտնվում է ջրում կամ հայելում արտացոլված նրա պատկերի մեջ։

… Զուլուսը չի նայի խոր գետնախորշին, որովհետև, ինչպես նրան թվում է, այնտեղ թաքնված է հրեշը, որը կարող է իր արտացոլանքը տանել, և այն ժամանակ ինքը կորած է։ Բասուտոները պնդում են, թե կոկորդիլոսներն ընդունակ են մարդուն մեռցնել՝ ջրի տակ քաշելով նրա պատկերը։ Երբ բասուտոներից որևէ մեկը վաղաժամ և առանց ակնհայտ պատճառի մեռնում է, նրա ազգականները հայտարարում են, որ գետանցի ժամանակ, հավանաբար, կոկորդիլոսը վերցրել է նրա արտացոլանքը։ Մելանեզիայի Սեդլ կղզում կա մի ջրախորշ, «որի մեջ նայելով, մարդը մեռնում է. ջրում նրա արտացոլվելու դեպքում չար ոգին տիրանում է նրա կյանքին»։

***

Հիմա մենք հասկանում ենք, թե Հին Հունաստանում և Հին Հնդկաստանում ինչու՞ գոյություն ուներ ջրի մեջ իր արտացոլմանը չնայելու կանոնը, և եթե մարդը երազում տեսնում էր իր արտացոլանքը, հույները ինչու՞ էին դա համարում մահվան նախանշան։ Նրանք վախենում էին, որ ջրի ոգիները արտացոլանքը կամ հոգին կքաշեն ջրի տակ, որից հետո մարդը կմեռնի։ Հնարավոր է, որ հենց այդպես է ծագել չքնաղ Նարգիզի դասական առասպելը, որը ջրում իր արտացոլանքը տեսնելով՝ հյուծվել ու մեռել էր։

Այժմ, բացի այդ, մենք կարող ենք բացատրել լայն տարածված այն սովորույթը, երբ հայելիները ծածկում կամ շրջում են դեպի պատը, երբ տանը որևէ մեկը մեռնում է։ Վախենում են, թե հանգուցյալի հոգին, որը, ինչխես սովորաբար հավատում են, ընդհուպ մինչև թաղվելը մնում է տանը, կարող է տանել հայելում արտացոլված մարդու հոգին։ Այս սովորույթը համընկնում է Արու կղզու (Գտնվում է Նոր Գվինեայից արևմուտք։ Կղզում բնակվում են պապուասներ։) բնակիչների այն սովորույթի հետ, երբ չեն քնում այն տանը, որտեղ մարդ է մեռել, վախենալով, թե քնի մեջ մարմնից դուրս եկող հոգին կհանդիպի հանգուցյալի հոգուն և կհրապուրվի վերջինիս կողմից։

… Դիմանկարի դեպքում էլ է նույնը, ինչ-որ ստվերների և արտացոլումների դեպքում։ Հաճախ կարծում են, թե դրանք պարունակում են պատկերված անձնավորության հոգին։ Սրան հավատացող մարդիկ, բնականաբար, դժկամությամբ են թույլ տալիս իրենց լուսանկարել։ Չէ որ, եթե դիմանկարը դիմապատկերվածի հոգին կամ, առնվազն, կենսական կարևոր մասն է, ապա լուսանկարի տերը կարող է ճակատագրական ազդեցություն գործել բնորդի վրա։

… Սիկիմի գյուղական բնակիչները անսքող սարսափ էին ապրում և թաքնվում էին, երբ նրանց էին ուղղում լուսանկարչական ապարատի օբյեկտիվը կամ, ինչպես նրանք էին անվանում, «տուփի չար աչքը»։

quotes: One Flew Over the Cuckoo’s Nest

Ken Kesey
“One Flew Over the Cuckoo’s Nest”

She never gives orders out loud or leaves written instructions that might be found by a visiting wife or schoolteacher. Doesn’t need to any more. They are in contact on a high-voltage wave length of hate, and the black boys are out there performing her bidding before she even thinks it.

***

“I can’t help it. I was born a miscarriage. I had so may insults I died. I was born dead. I can’t help it. I’m tired. I’m give out trying. You got chances. I had so many insults I was born dead. You got it easy. I was born dead an’ life was hard. I’m tired. I’m tired out talking and standing up. I been dead fifty-five years.”

***

(I still hear the sound of the falls on the Columbia, always will – always – hear the whoop of Charley Bear Belly stabbed himself a big chinook, hear the slap of the fish in the water, laughing naked kids on the bank, the women at the racks… from a long time ago.)

***

It’s been so long since she’s heard singing it takes her a second to recognize what it is.

She listens a minute more to make sure she isn’t hearing things; then she goes to puffing up. Her nostrils flare open, and every breath she draws she gets bigger, as big and
tough-looking’s I seen her get over a patient since Taber was here. She works the hinges in her elbows and fingers. I hear a small squeak. She starts moving, and I get back against the wall, and when she rumbles past she’s already big as a truck, trailing that wicker bag behind in her exhaust like a semi behind a Jimmy Diesel. Her lips are parted, and her smile’s going out before her like a radiator grill. I can smell the hot oil and magneto spark when she goes past, and every step hits the floor she blows up a size bigger, blowing and puffing, roll down anything in her path! I’m scared to think what she’ll do.

***

Nobody complains about all the fog. I know why, now: as bad as it is, you can slip back in it and feel safe. That’s what McMurphy can’t understand, us wanting to be safe. He keeps trying to drag us out of the fog, out in the open where we’d be easy to get at.

***

You had a choice: you could either strain and look at things that appeared in front of you in the fog, painful as it might be, or you could relax and lose yourself.

***

I been in meetings where they kept talking about a patient so long that the patient materialized in the flesh, nude on the coffee table in front of them, vulnerable to any fiendish notion they took; they’d have him smeared around in an awful mess before they were finished.

That’s why they have me at the staff meetings, because they can be such a messy affair and somebody has to clean up, and since the staff room is open only during the meetings it’s got to be somebody they think won’t be able to spread the word what’s going on. That’s me. I been at it so long, sponging and dusting and mopping this staff room and the old wooden one at the other place, that the staff usually don’t even notice me; I move around in my chores, and they see right through me like I wasn’t there – the only thing they’d miss if I didn’t show up would be the sponge and the water bucket floating around.

***

She walked wight on past, ignoring him just like she chose to ignore the way nature had tagged her with those outsized badges of femininity, just like she was above him, and sex, and everything else that’s weak and of the flesh.

***

And later, hiding in the latrine from the black boys, I’d take a look at my own self in the mirror and wonder how it was possible that anybody could manage such an enormous thing as being what he was.

***

Maybe he couldn’t understand why we weren’t able to laugh yet, but he knew you can’t really be strong until you can see a funny side to things.

***

Because he knows you have to laugh at the things that hurt you just to keep yourself in balance, just to keep the world from running you plumb crazy.

քաղվածք. Ոսկե ճյուղը

Ֆրեզեր
«Ոսկե Ճյուղը»

Հոգու հեռանալը և նրան կանչելը

Հոգին միշտ չէ, որ կամավոր է հեռանում։ Կարելի է հոգին մարմնից դուրս քաշել նաև հակառակ նրա կամքի՝ ուրվականների, դևերի կամ կախարդների միջոցով։ Այդ պատճառով էլ, եթե թաղման թափորը անցնում է տան մոտով, կարենները երեխաներին հատուկ պարաններով կապում են տան որոակի մասից, այլապես երեխաների հոգիները դուրս կգան իրենց մարմիններից և կմտնեն դիակի մեջ։ Երեխաներին պահում են կապված, մինչև որ թափորը հեռանում է տեսադաշտից։

***

Ուսայում՝ Լոյալտի կղզիներից մեկում, մեռածների հոգիներին, ըստ երևույթին, վերագրվում է ողջ մնացածների հոգիները հափշտակելու ունակություն։ Երբ որևէ մեկը հիվանդանում էր, հման տղամարդկանց և կանանց մեծ ամբողխի ուղեկցությամբ գնում էր գերեզման։ Այստեղ տղամարդիկ սկսում էին սրինգ նվագել, իսկ կանայք մեղմորեն շվշվացնում էին, որպեսզի հոգուն հետ հմայեն։ Որոշ ժամանակ անց, նրանք շարվում էին և շարժվում դեպի տուն։ Ամբողջ ճանապարհին նրանք շարունակում էին շվշվանել և սրինգ նվագել, դրանց միջոցով մոլորված հոգուն հետ էին հրապուրում՝ ձեռքերի բաց ափերով մեղմ հրելով նրան։ Հիվանդի տուն գալով, նրանք հոգուն բարձրաձայն հրամայում էին մտնել մարմնի մեջ։

***

Հոգին հափշտակելը հաճախ համարվում է չարքերի ձեռքի գործը։ Օրինակ, չինացիները ընկնավորությունները ու ջղաձգությունները սովորաբար վերագրում են ինչ-որ չար ոգիների գործողությանը, որոնց բավականություն է պատճառում հոգին մարդու մարմնից դուրս քաշելը։ Այն ոգիները, որոնք այդ կերպ են վարվում երեխաների ու մանկկների հետ, Ամոյում կրում են «ձիերի վրա քարքտրոփ սլացող երկնային զորքեր» և «երկնքի կես ճանապարհին բնակվող գիտուններ» տիտղոսները։

***

Դենժեր կղզու կախարդները սովորաբար հոգիների համար որոգայթներ էին լարում։ Թակարդները պատրաստում էին 15-ից մինչև 30 ոտնաչափ երկարություն ունեցող պիրկ պարաններից, որոնց վրա բոլոր կողմերից տարբեր մեծության օղակներ էին արվում, որոնք հարմար էին տարբեր չափերի հոգիների համար։ Երկար օղակները դրվում էին հաստ, կարճերը՝ բարակ հոգիների համար։ Երբ հիվանդանում էր այն մարդը, որի դեմ կախարդները քեն էին ունենում, նրանք հոգին որսալու որոգայթը դնում էին նրա տան կողքին և հետամուտ էին լինում հոգու դուրս թռնելուն։ Եթե հոգին թռչնի կամ միջատի տեսքով թակարդն էր ընկնում, մարդը անխուսափելիորեն մեռնում էր։ Արևմտյան Աֆրիկայի որոշ մասերում կախարդները որոգայթներ են լարում այն հոգիների համար, որոնք մարդմնից հեռանում են քնած ժամանակ։ Եթե հաջողվում է հոգին բռնել, նրանք այն կապում են կրակի վրա. կրակի ազդեցությամբ նրա կնճռոտվելուն զուգընթաց հյուծվում է նաև տերը։ Սա չի արվում հիվանդի նկատմամբ անբարյացակամ լինելու պատճառով, կախարդին չի հետաքրքրում, թե ու՞մ հոգն է թակարդն ընկել, և համապատասխան վարձատրություն ստանալով, հոգին հաճույքով վերադարձնում է տիրոջը։ Որոշ կախարդներ մոլորված հոգիների համար պահում են կատարյալ ապաստարաններ, և ամեն ոք, ում հոգին կորել կամ մոլորվել է, սովորական վարձատրություն տալով, կարող է ապաստարանից ստանալ իր հոգին։ Ոչ ոք չի պարսավում նման մասնավոր ապաստարնների տերերին և անցնող հոգիների որսացողներին, չէ որ դա նրանց արհեստ է, որով զբաղվելը բնավ էլ չի բխում կոպիտ անբարյացակամությունից։ Բայց կան անպիստաններ, որոնք զուտ չարությունից դրդված կամ հանուն շահի են թակարդներ դնում մարդկանց հոգիների համար։ Խայծը քողարկում է կճուճի հատակին գտնվող դանակներն ու սուր կեռերը, որոնք կամ տեղնուտեղը մաս-մաս են անում դժբախտ հոգուն, կամ, եթե նրան հաջողվի փախչել ու վերադառնալ տիրոջ մոտ, կխոշտանգեն նրան ու կվնասեն նրա առողջությունը։

քաղվածք. Ոսկե ճյուղը

Ֆրեզեր
«Ոսկե Ճյուղը»

Հոգուն սպառնացող վտանգները

Մալայական առասպել

Տիրակալն անշրջահայացության պատճառով իր հոգին տեղափոխում է կապկի մեջ, որից հետո վեզիրը խորամանկորեն իր հոգին տեղավորում է թագավորի մարմնի մեջ և տիրանում է նրա կնոջն ու թագավորությանը, այն դեպքում, երբ իսկական արքան կապկի կերպարանքով տառապում է պալատում։ Բայց մի անգամ կեղծ տիրակալը, որը թունդ խաղամոլ էր, ներկա է լինում խոյերի կռվին, և այնպես է պատահում, որ այն խոյը, որի համար նա դրամ էր դրել, անշունչ ընկնում է։ Նրան կենդանացնելու բոլոր ջանքերն ապարդյուն են անցնում, մինչև որ կեղծ կառավարիչը, իսկական մարզիկի բնազդով տարված, իր հոգին մտցնում է ընկած խոյի մեջ և վերականգնում գոտեմարտը։ Կապկի կերպարանք ընդունած թագավորն իսկույն օգտվում է առիթից և, պահպանելով ոգու արիությունը, նետի նման սլանում է դեպի իր սեփական մարմինը, որն անզգուշաբար ազատվել էր վեզիրը։ Այսպիսով, նա նորից մտնում է իր պատյանի մեջ, իսկ խոյի կերպարանքով ինքնակոչը պարտվում է ըստ արժանվույն։